Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

HAVA ARAÇLARI MOTOR TİPLERİ
5. Ulusal Hava İzci Kampı
Genel
Kamp Hakkında
Fotoğraf Albümü-2000
Ziyaretçi Defteri
Hava İzci Üniteleri
Linkler
Chat Odası

HAVA ARAÇLARI MOTOR TİPLERİ

Hava araçlarında değişik amaçlar için yapılmış değişik motorlar kullanılır. Bunlar ;Pistonlu Motor ve Pervane, Gaz Türbini ve Pervane (Türbo prop), Jet Motoru (Türbo-Jet ve Fan-jet) ve Ram Jet olarak sayılabilir.

PİSTONLU VE PERVANELİ MOTORLAR

Uçakçılığın başladığı yirminci yüz yılın başlarından beri uygulanmakta olan güç guruplarından pistonlu motor ve pervane birleşimi günümüzde birçok düşük hızlı uçak tipleri için seçilmektedir. Uçak güç sistemleri için geliştirilen motor tipleri sıvı soğutmalı ve hava soğutmalı olarak sınıflandırılmıţlardır.

Pistonlu uçak motorları silindirlerinin yerleştiriliş şekline göre isimlendirilmiştir. Örnek: Yıldız (radyal) motor, Bokser motor.(karşılıklı silindir), Düz motor gibi.En çok kullanılan motor tipleri Bokser ve yıldız tipleridir.

JET TÜRBİNLİ MOTORLAR

Bu bölümün amacı, uçaklarda kullanılan üç temel tip jet motoru tanıtmak ve birbirlerine olan benzerliklerini veya farklarını göstermektir.

Üç tip jet motoru bulunmaktadır. Turbojet , turboprop, turbofan motorlar. Motorlar genelde beş kısımdan oluşur. Bu kısımlar; kompresör, yakma odaları, türbin, afterburner/egzoz ve aksesuar kısımlarıdır. Bu kısımlardan oluşan jet motorları Newton’un etki tepki prensibine göre çalışır. Gaz kitlesinin arka yöne hızlandırılması, motorda öne doğru tepki yaratır.

JET TEPKİ TERİMLERİ

Jet tepkisi, arka yöne basınçlı gazları püskürterek uçağı hareket ettirme yöntemidir. Jet motorlar, Newton’un üçüncü hareket kanonuna göre çalışır. Üçüncü hareket kanunu, her etkinin eşit ve zıt yönde bir tepki yarattığını gösterir. Buna örnek olarak, sönen bir balonun serbest bırakıldığı zaman havadaki hareketi gösterilebilir. Jet uçaklarda, motorun kompresörü havayı emer, hava motor içinden geçerken çok yüksek hızlara erişir ve egzozdan çıkar. Havanın arka yöne hızlanması ile, uçak üzerinde öne doğru eşit bir tepki doğar (Şekil-1). Bu tepki kuvveti pound (1b) veya kilogram olarak ölçülür.

TURBOJET MOTORLAR

Turbojet motorlarda jet gazlarının egzozdan çıkarken döndürdüğü bir türbin bulunur. Türbinin dönüşü, kompresörü döndürür. Turbojet motorlarda kompresörler ya santrifüj akışlı ya da eksensel (axial) akışlı olur. Santrifüj akışlı kompresörlerde dönen kısma impler adı verilir. Kompresörün orta kısmına akan hava merkezkaç (santrifüj) kuvvet ile merkezden dışa doğru sıkışır. Eksensel akıţlı kompresörler, rotor pale ve statör pale sıralarından oluşur (Şekil-3). Rotor paleleri rotor tekerine bağlıdır. Stator paleleri (vanaları) ise kompresör karterine bağlı bulunur. Rotor paleleri havayı kompresör içine emer, statör vanaları dönüş ekseni oyunca havanın hacmini küçültür. Hacmi küçülen havanın basıncı artar.

TURBOFAN MOTORLARI

Turbofan motorları esas olarak turbojet motorların yapısına sahiptir. Fan adı verilen ön kompresör kısmı değiştirilmiş ve daha büyük yapılmıştır. Turbofan motorlar, turbojetler ile karşılaştırılırlarsa, daha az yakıt sarfiyatı ile daha büyük çekiş kuvveti (trast) yarattığı görülür. Fan kısmından giren hava iki yola ayrılır. Bir kısım hava, fandan geçtikten sonra motor içine girerek turbojet motorlardaki gibi çalışma sağlar. Havanın diğer kısmı ise, egzoza kadar motorun dışından geçer. Fan egzozu motorun arka kısmından bazı tiplerde motor egzozundan ayrı olarak, bazı tiplerde ise motor egzozuna birleştirilerek dışarı püskürtülür. Turbojet ve turbofan motorlar yüksek irtifa ve yüksek sürat uçuşlarında en iyi çalışan motorlardır.

TURBOPROP MOTORLAR

Turboprop motorlar, uzatılmış kompresör döndürücü şaftına bağlanmış olan redüksiyon (devir azaltıcı) dişlileri ve bir pervane ile daha büyük güç sağlar. Bu tip motorlar hem pervane hem de jet gazları ile çekiş kuvveti yaratır. Genellikle turboprop motorlar, ağır yükler taşıyan büyük nakliye uçaklarında, nispeten kası pistlere iniş ve kalkış yapılabilmesi için kullanılır (Şekil-4).

MOTOR KISIMLARI

Kompresör Kısmı

Jet motorların kompresör kısımları santrifüj, eksensel ve fan olmak üzere üç tiptir. Santrifüj akışlı kompresörler tek kademelidir. Eksensel akışlı kompresörler ise çok kademelidir. Her kademe bir sıra dönen palelerden ve bir sıra sabit palelerden oluşur. Fan tipi kompresörler eksensel akışlı kompresörlere benzer, yalnız kompresörün ön kısmı değişiktir. Fan kısmı motora daha büyük hacimde hava gönderilebilmesi için daha büyük olarak yapılmıştır. Kompresörün görevi havayı sıkıştırarak yanma odalarına göndermektir.

Motor Yanma Kısmı

Hava sıkıştırıldıktan sonra yanma kısmına gelir. Yanma odalarında yakıt hava karışımı yanar. Meydana gelen genleşme sonucu gaz kitlesinin geriye doğru hızında büyük bir artma olur. Newton’un üçüncü hareket kanununa göre çekiş kuvveti doğmasında bu kısmın önemli görev vardır. Yakma odaları bazı model motorlarda çok sayılı, bazı motorlarda ise tek (çevresel) tip olabilir.

Motor Türbin Kısmı

Türbin kısmının ana görevi motor kompresör ve aksesuarlarını döndürmek için, sıcak egzoz gazlarını mekanik kuvvete çevirmektir. Türbin kısmı turboprop motorlarda pervaneyi döndüren gücü de sağlar. Egzoz gazları türbin nozllundan geçerek türbin palelerine çarpar ve döndürür. Türbin nozlları (vanaları), gazların türbin palelerine maksimum kuvvet yaratacak en verimli bir açı ile çarpmasını sağlar

Afterburner/Egzoz Kısmı

Sıcak egzoz gazları türbinden çıktıktan sonra egzoz veya afterburner (art yakmak veya tekrar yakma) kısmına gelir Bazı jet motorlarında egzoz borusu bulunur. Fakat modern ava uçaklarının çoğunda afterburner sistemi bulunur. Afterburner kalkış, yüksek irtifa ve yüksek sürat uçuşları için motorun çekiş kuvvetini (trastını) artırır. Bununla beraber, afterburner sınırlı olarak kullanılır. Çünkü, yakıt sarfiyatını son derce artırır. Motor egzoz kısmının ana görevi sıcak gazlara motordan çıkış sağlamak ve gazların ısını kontrol etmektir.

Aksesuar Kısım

Motor aksesuar kısmı uçak ve motor aksesuarlarını monte edilmesini sağlar Genellikle motor tarafında döndürülen aksesuarlar jeneratör, yakıt pompası, yağ pompası ve hidrolik pompasıdır (Şekil-13).

Redüksiyon Dişli Grubu ve Uzatma Şaftı

Turboprop motorlarda jet gaz enerjisinin büyük kısmı pervaneyi döndürmekte kullanılan mekanik enerjiye dönüştürülür. Turboprop motorlarda kompresör ve türbin gurubu pervanenin dönmesi gereken devirin çok üstüde bir devrile döner. Bu nedenle motorun ön kısmına uzatma şaftı ile devir düşüren (redüksiyon) dişli grubu konmuştur. Böylece, pervaneni limitler içinde dönmesi sağlanır.

ROKET MOTORLARI

Roket motorları uzay araçlarında kullanılır. Ama çok az sayıda uçakta, örneğin şimdiye kadar yapılmış en hızlı uçak olan Bell X-15'de de roket motorları kullanılmaktadır. Roket motorları, türbinler olmaması ve oksijen kaynaklarını kendileriyle beraber taşımaları dışında, gaz türbinleri ve jet motorlarına benzerler. Katı yakıt ve sıvı yakıt kullanan roketler yapılmıştır. Uzay mekiğinin iki tarafında katı yakıt roketleri kullanılmaktadır.